ΔΙΔΟΥΝ ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

 

ΔΙΔΟΥΝ ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ

ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΜΑΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

(Ε ν   σ υ ν τ ο μ ί ᾳ)

 

Του Κων/νου Β. Παυλάκου,
π. Σχολικού Συμβούλου Φιλολόγων

 

·        «Ελλάδα μου τρισένδοξη, αιώνια θα ζήσεις, τον πύργο της Ελευθεριάς εσύ τον έχεις κτίσει»
[Από το Δημοτικό τραγούδι «Αθάνατη Ελλάδα», που τραγουδά ο Γιώργος Παπασιδέρης]

·        «Φιλοδοξία μου είναι να πω σε δέκα προτάσεις αυτό που άλλοι λένε σε ένα ολόκληρο βιβλίο»
[Νίτσε, 1844-1900, Γερμανός φιλόσοφος]

·        «Το ουράνιο τόξο που διαρκεί πάνω από 15 λεπτά, δεν το προσέχει πια κανείς»
[Γκαίτε, 1749-1832, Γερμανός ποιητής και φιλόσοφος]

1) Τι τράβηξε ο Μακρυγιάννης φυλακισμένος από τους Τούρκους στο κάστρο της Άρτας (Απρίλ. 1821)

... Τότε πιάνουν κι εμένα ως χαΐνην (=επαναστάτη, αντάρτη) του Σουλτάνου, οπού ήμουν εις Μωριά, με πάνε εις το κάστρο της Άρτας. Μου περνούνε σίδερα εις τα ποδάρια και άλλους παιδεμούς, να μαρτυρήσω το μυστικόν. Εβδομήντα πέντε μέρες παιδεμούς.

Μας πάνε είκοσι έξι ανθρώπους να μας κρεμάσουνε και ο Θεός γλίτωσε μόνον εμένα. Ήταν Βονιτσάνοι και απ' άλλα μέρη και τους κρέμασαν όλους στο παζάρι. Δια να με ξετάξουνε ακόμα και να τους μαρτυρήσω το βιόν μου, με γύρισαν οπίσω από την καταδίκη εις τον πασά και με ξέταξε δια το δικό μου βιόν. Με πήγαν πίσω εις το κάστρο, άλλη βολά να με χαλάσουνε, και μ' έβαλαν σ' ένα μπουντρούμι. Και ήμασταν εκατόν ογδόντα άνθρωποι. Και ήταν σάπιο ψωμί μέσα και μαγαρίζανε απάνου στο ψωμί, ότι αλλού δεν είχαμε τόπον. Και η ακαθαρσία εκείνη και τα χνώτα έκαναν μίαν βρώμα, οπού δεν είναι στην γης άλλη χειρότερη. Και από την κλειδωνότρυπα της πόρτας βαίναμε τη μύτη μας και παίρναμε αγέρα. Και μόριχναν εμένα ξύλο και παιδεμούς πλήθος. Και από τα χτυπήματα επρίστηκε το σώμα μου και καντήλιασε και ήμουν εις θάνατο. Έταξα αρκετά χρήματα ενού Αρβανίτη να βγω να με ιδή γιατρός και να πάρω και γιατρικά και τα χρήματα. Μου δίνει έναν Τούρκο να πάμε εις το σπίτι μου. Καθώς πηγαίναμε στον δρόμο, πήγαινα κρατώντας και πολύ κουτζαίνοντας και βογγώντας. Ο Τούρκος βόδι θεοτικόν, και παντύχαινε θα μου βγει η ψυχή μου — δεν ήξερε οτ' είναι βαθιά. Πήγα εις το σπίτι ξαπλώθηκα του πεθαμού. Ήρθε ο γιατρός· εγώ στοχαζόμουν τον Τούρκο, πώς να του φύγω. Βγάνω και του δίνω τα χρήματα και του λέγω, του Τούρκου· «Σύρ’ τα» (τάχα κρυφά). Τόδωσα και εκεινού καμιά εκατοστή γρόσια. Τα πήρε· του λέγω «Σύρ’ τα (τάχα) εις το κάστρο και έλα όσο να μη φκιάση το γιατρικό ο γιατρός, να πάμε μαζί εις το κάστρο, ότι μόνος μου δεν βγαίνω έξω. Φοβώμαι από τους ντόπιους Τούρκους». Τα πήρε. Αυτός βγαίνοντας από την πόρτα, ετοιμάστηκα εγώ. Του δίνω ένα φευγάκι...

[ Απομνημονεύματα Μακρυγιάννη, Εκδόσεις Γ. Μέρμηγκα, Εισαγωγή - Επιμέλεια Έλλης Αλεξίου, Αθήνα 1976, τόμος 1ος, σελ. 171 - 172 ]

2) Αξιολόγηση του Αθανασίου Διάκου από τον Μακρυγιάννη

... Ο περίφημος Διάκος πρωτοκινήθη αυτός μ’ ολίγους ανθρώπους κι απάντησε την πρώτη ορμή των Τούρκων, αυτός κι’ ο αγείμνηστος Δεσπότης Σαλώνου Ησαΐας. Αυτήνοι κι ο αδελφός του Διάκου κι ο Μπακογιάννης κι ο Καλύβας κι ο αδελφός του Δεσπότη κι άλλοι αξιωματικοί με τους ολίγους τους στρατιώτες έλιωσαν απάνου εις το γεφύρι της Αλαμάνας πολεμώντας με τόσον πλήθος Τούρκων. Κι ο περίφημος γενναίος Διάκος, αφού τελείωσε τον τζεμπιχανέ (=πολεμοφόδια), καταπληγωμένον και μισοσκοτωμένον τον έλαβαν ζωντανόν οι Τούρκοι και τον παλούκωσαν. Στην θέσιν οπού επέθανες εσύ, Λεωνίδα, με τους τρακόσους σου, πέθαναν κι αυτήνοι δια την θρησκείαν και πατρίδα.»
[ Απομνημονεύματα Μακρυγιάννη, τόμος 1ος σελ. 217 ]

[ Πρβλ. και:

«Ω τρακόσιοι! σηκωθήτε

και ξανάλθετε σ' εμάς·

τα παιδιά σας θέλ' ιδήτε

πόσο μοιάζουνε με σας»

(Διονυσίου Σολωμού: Ύμνος εις την Ελευθερίαν, στροφή 78)]

3) Μεταλαβιά με το δάκρυ του καλόγερου Σαμουήλ στο Κούγκι λίγο πριν από την ανατίναξή του

Δεκέμβριος του 1803 το Σούλι με προδοσία καταλαμβάνεται από τους Τουρκαλβανούς του Αλή Πασά. Ο Σαμουήλ, μαχόμενος πάντοτε, μαζί με πέντε μόνο συντρόφους του επρόφτασε και κλείστηκε στο Κούγκι, πύργο κτισμένο σε απότομο βράχο, που ήταν αποθήκη πυρίτιδας και όπλων, και μέσα στον πύργο υπήρχε και εκκλησία επ' ονόματι της Αγίας Παρασκευής. Περικυκλωμένος πανταχόθεν υπέμεινε ο Σαμουήλ όσα ανθρώπινη καρτερία μπορούσε να υπομείνει. Τα πολεμοφόδια τελείωναν από ώρα σε ώρα. Κατάκοποι, τραυματισμένοι, ούτε σταγόνα νερού δεν είχαν πια για να δροσίσουν τα κατάξηρα και φλογισμένα χείλη τους. Η στιγμή της αγωνίας είχε φτάσει...

Δε φαίνετ’ ο καλόγερος· μόνος του στ’ Άγιο Βήμα προσεύχετο κ’ ετοίμαζε τη μυστική θυσία...

...Κ’ εκεί που κοίταζ’ ο παπάς τη Σάρκα του Θεού του,

εκύλισε απ’ τα μάτια του στου Ποτηριού τα σπλάχνα

σαν τη δροσούλα διάφανο κρυφά κρυφά ένα δ ά κ ρ υ.

— Θεέ μου και πατέρα μου, θαμμένος εδώ μέσα

εδίψασα. Χωρίς νερό η θεία Κοινωνιά σου

θα έμεν’ ατελείωτη.»

[Σημείωση: Είναι γνωστό ότι το ζέον ύδωρ είναι στοιχείο απαραίτητο για την τέλεση του θείου μυστηρίου]

«Δέξου, γλυκέ μου Πλάστη,

αυτό το μαύρο δάκρυ μου, μη το καταφρονέσης·

αμόλυντο και καθαρό βγαίν’ απ’ τα φυλλοκάρδια·

δέξου το, Πλάστη, δέξου το, άλλο νερό δεν έχω...»

Φωνές ακούονται, χτυπιές, αλαλαγμός, αντάρα.

Πλακώσανε οι άπιστοι...

Εσήκωσε τα μάτια του ο Σαμουήλ στον κρότο

και στάζ’ απ’ τη λαβίδα του επάνω στο βαρέλι

μια φλογερή σταλαγματιά απ’ του Θεού το Αίμα...

 

Κι ενώ πρωτύτερα είχε μεταλάβει ο ίδιος και οι πέντε συμμαχητές του,

Αστροπελέκια επέσανε, βροντάει ο κόσμος όλος,

λάμπει στα γνέφια η εκκλησιά, λάμπει το μαύρο Κούγκι...

Ανέβαινε στον ουρανό και του παπά το ράσο

κι απλώθηκε σαν τρομερή μαυρίλα...

Κι ενώ τ’ ανέβαζ’ ο καπνός κι ενώ το συνεπαίρνει

το ράσο πάντ’ αρμένιζε κ’ εδιάβαινε σα Χάρος,

κ’ εκείθεν όπου διάβηκε ο φλογερός του ίσκιος,

σαν νάταν μυστική φωτιά ερόγκιζε (=καψάλιζε) το λόγγο.

Και με τις πρώτες αστραψιές και με τα πρωτοβρόχια

χλωρό χορτάρι φύτρωσε, δάφνες, ελιές, μυρτούλες,

ελπίδες, νίκες και σφαγές, χαρές κ’ Ε λ ε υ θ ε ρ ί α.»

[Αριστοτέλη Βαλαωρίτη: Ο Σαμουήλ, ποίημα]

 

4) Άλωση της Τριπολιτσάς (22 Σεπτ. 1821) και, με διαταγή του Θ. Κολοκοτρώνη, έκοψαν τον πλάτανο

Το ασκέρι οπού ήταν μέσα το ελληνικό έκοβε και εσκότωνε από Παρασκευή έως Κυριακή, γυναίκες, παιδιά και άνδρες 32.000, μία ώρα ολόγυρα της Τριπολιτσάς. Ένας Υδραίος έσφαξε 90. Έλληνες εσκοτώθηκαν εκατόν.

Το άλογό μου από τα τείχη έως τα σαράγια δεν επάτησε γη.

Όταν εμβήκα εις την Τριπολιτσά, με έδειξαν τον πλάτανο εις το παζάρι οπού εκρέμαγαν τους Έλληνας. Αναστέναξα και είπα, «Άϊντε, πόσοι από το σόγι μου και από το έθνος μου εκρεμάσθηκαν εκεί», και διέταξα και τον έκοψαν. Επαρηγορήθηκα και δια τον σκοτωμόν των Τούρκων.» [ Απομνημονεύματα Θ. Κολοκοτρώνη, Εκδόσεις Γ. Μέρμηγκας, Εισαγωγή - Επιμέλεια Έλλη Αλεξίου (1977), σελ. 106-107 ]

Πικρές αναμνήσεις απηχεί και το Δημοτικό τραγούδι «Πλάτανος» που το τραγουδά ο Γιώργος Παπασιδέρης και σε άλλη εκτέλεση ο Μιχάλης Καλλέργης:

«Νά 'χε καεί ο πλάτανος

να του 'πεφταν τα φύλλα.

Κλάψε με, μάνα, κλάψε με,

ωρέ, για πεθαμένον γράψε με.

—Που κρέμασαν το μπόι σου

το μαργαριταρένιο, δε νταγιαντώ

στον εδικό σου τον καημό.»

 

5) Πώς η Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ βλέπει την Ελληνική Επανάσταση του 1821 [ Ακαδημία Επιστημών της ΕΣΣΔ: Παγκόσμια Ιστορία, τόμος ΣΤ1, Ελλην. Μετάφραση, Εκδοτικός Οίκος «Μέλισσα», Αθήνα 1967, σελ. 200-207 ]

Πραγματικά εθνικό και παλλαϊκό ήταν το ξεσήκωμα των Ελλήνων εναντίον της τουρκικής κυριαρχίας. Η ελληνική εξέγερση ολοκληρώθηκε με τη νίκη. Στους τέσσερις αιώνες που κράτησε η τουρκική κυριαρχία στην Ελλάδα, ο ελληνικός λαός έπαθε πολλές συμφορές και υπέφερε πολλές στερήσεις. Οι Τούρκοι φεουδάρχες καταπίεζαν σκληρά τους Έλληνες αγρότες και τους φόρτωναν με βαριά χαράτσια, με φόρους και με λογής λογής φεουδαρχικές υποχρεώσεις. Τόσο οι αγρότες όσο και οι κάτοικοι των πόλεων υποφέρανε από τις αυθαιρεσίες των πασάδων, των μπέηδων και των γενιτσάρων. Οι λαϊκές μάζες καταπιέζονταν και από τους «χριστιανούς Τούρκους» που τους έλεγαν κοτζαμπάσηδες (κοτζάμπασης από το τουρκ. Koca-baci που σημαίνει προύχοντας, προεστός κοινότητας στα χρόνια της τουρκοκρατίας).

 

Η μακρόχρονη τουρκική κυριαρχία δεν κατόρθωσε να εξαφανίσει την εθνική συνείδηση του ελληνικού λαού και τον πόθο του για την ανεξαρτησία και να τον κάνει να ανεχθεί τον τουρκικό φεουδαρχικό και εθνικό ζυγό. Αν και οι Τούρκοι έκαναν πολλές εκστρατείες αντιποίνων, ωστόσο τα σώματα των παρτιζάνων-των κλεφτών, εξακολουθούσαν να αγωνίζονται εναντίον των κατακτητών.

Στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα πήραν ενεργό μέρος οι πολυάριθμοι Έλληνες που ζούσαν σε άλλες χώρες, και προπάντων μεγάλες παραθαλάσσιες πόλεις. Στα 1814 ιδρύθηκε στην Οδησσό η μυστική οργάνωση «Φιλική Εταιρεία» που σκοπός της ήταν η απελευθέρωση της Ελλάδας από τον τουρκικό ζυγό. Πολύ γρήγορα η Φιλική Εταιρεία οργάνωσε και στην ίδια την Ελλάδα πυρήνες.

Στις αρχές Μαρτίου 1821 ξεσπάει επαναστατικό κίνημα στις παραδουνάβιες ηγεμονίες Μολδαβίας και Βλαχίας με αρχηγό τον Αλέξανδρο Υψηλάντη. Το κίνημα απέτυχε.

Αλλά στα τέλη Μαρτίου 1821 ξεσπάει εξέγερση στην ίδια την Ελλάδα στο Μοριά. Εδώ τους φιλικούς τους υποστηρίζουν πλατιά οι λαϊκές μάζες. Σε λίγο η εξέγερση απλώνεται σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα και στις νήσους του Αιγαίου πελάγους.

Ο ελληνικός λαός αναγκάστηκε να αγωνιστεί σκληρά για την ανεξαρτησία του. Η σουλτανική κυβέρνηση εφάρμοσε εναντίον των Ελλήνων απάνθρωπα αντίποινα. Σε όλη την τουρκική αυτοκρατορία ξέσπα ένα κύμα από άγριους διωγμούς εναντίον των Ελλήνων. Στην Κωνσταντινούπολη οι Τούρκοι κρέμασαν τον Έλληνα πατριάρχη Γρηγόριο Ε' που ήταν 84 χρονών. Αφάνταστες ήταν οι ωμότητες των τουρκικών στρατευμάτων εναντίον των κατοίκων στη νήσο Χίο. Από τις 100 χιλιάδες κατοίκους που είχε η νήσος, μόνον 2 χιλιάδες περίπου γλύτωσαν. Όλοι οι άλλοι θανατώθηκαν ή πουλήθηκαν για δούλοι.