Προβλέπονται οι Μαύροι Κύκνοι?

Dr.Αριστείδης Σφέικος

 

«μόνο του σπανού τα γένια δεν φυτρώνουν»

Λαϊκή παροιμία

Η κοινωνία και συμμετοχή στις σκέψεις του οξυδερκή και παραγωγικότατου Ηλία Γιαννακόπουλου( φιλολόγου, πολυγραφότατου στοχαστή φιλοσοφικών ερωτημάτων) γεννά δημιουργικούς προβληματισμούς και εκπλήξεις . Η γραφή του σχετικά με την ύπαρξη Μαύρων Κύκνων στην κοινωνικό-πολιτική εξέλιξη του Ελληνισμού, με αναφορές στην σχετική θεωρία των «Μαύρων Κύκνων» με οδήγησε να αναζητήσω με φυσικό και ορθολογικό τρόπο, αν πράγματι κάτι τέτοιο ισχύει.

Δηλώνω εξαρχής ότι το κείμενο κου Ηλία Γιαννακόπουλου είναι μια εξαιρετική προσέγγιση στην έννοια Μαύρος Κύκνος με φιλοσοφικά, φιλολογικά και ανθρωποκεντρικά κριτήρια. Στις επιστημονικές αυτές προσεγγίσεις οι γνώσεις μου είναι πενιχρές και αδυνατώ να το αντικρούσω ή να επιχειρηματολογήσω σχετικά.   Άλλωστε είναι λογικά τεκμηριωμένα. Έχοντας όμως επαρκές γνωσιακό υπόβαθρο θετικών και φυσικών επιστημών προσπάθησα να αναζητήσω “Μαύρους Κύκνους”  στις θετικές και φυσικές επιστήμες.

Ξεκινώ με την ακριβή περιγραφή όπως την γράφει ο Ηλία Γιαννακόπουλος:     

Η θεωρία του «Μαύρου Κύκνου» έλαβε το όνομά της από το αρχαίο λατινικό «Rara avis in terris  nigroque  simillima cycno» (ένα σπάνιο πουλί στη γη, τόσο σπάνιο όσο ένας μαύρος κύκνος)(Ιουβενάλης). Κι αυτό γιατί πολλούς αιώνες  οι άνθρωποι θεωρούσαν πως υπάρχουν μόνον άσπροι κύκνοι, μέχρι που κάποιοι Ολλανδοί εξερευνητές ανακάλυψαν (1697) στην Αυστραλία και μαύρους κύκνους.

           Έτσι η φράση Μαύρος Κύκνος επικράτησε να δηλώνει το πόσο απίθανο είναι να συμβεί ένα γεγονός. Όσο, δηλαδή, δύσκολο και απίθανο είναι να υπάρξει Μαύρος Κύκνος. Κατά τον Τάλεμπ για να θεωρηθεί ένα γεγονός ως «Μαύρος Κύκνος» θα πρέπει να έχει τα παρακάτω τρία γνωρίσματα: Να είναι απροσδόκητο (για τους περισσότερους), να έχει καταστρεπτικές συνέπειες, και να είναι αναδρομικά (εκ των υστέρων) ερμηνεύσιμο ή εκ των υστέρων να εκλογικεύεται και να θεωρείται προβλέψιμο

 Σαν Μαύρο Κύκνο στις θετικές επιστήμες θα αντιλαμβανόμουν αυτό που περιγράφεται ως απίθανο να υπάρχει ή να εκδηλωθεί.

Ανατρέχοντας λοιπόν την πορεία εξέλιξης και ανάπτυξης των θετικών επιστημών βλέπουμε ότι κατά τη διαχρονική πορεία τους,  καταρρίπτουν κάθε βεβαιότητα και ξεπερνούν το θεωρούμενο απίθανο.  Ας ξεκινήσουμε από την αρχική εντύπωση πως η Γη είναι επίπεδη και το κέντρο του κόσμου, όπως περιγράφηκε στην Ανατολή στο Έπος του Γιλγαμές. Για χιλιάδες χρόνια  ο άνθρωπος πίστευε αυτό που έβλεπε, ότι η γή είναι επίπεδη.  Μέχρι που τον 6ο αι. π.χ. ο Πυθαγόρας πρότεινε και πίστευε ότι όλα τα ουράνια σώματα (ίσως για αισθητικούς λόγους)  ήταν σφαιρικά. Αποτέλεσμα στο οποίο κατέληξε από τα φαινόμενα ηλιακών εκλείψεων, συμπεραίνοντας από το σφαιρικό σχήμα της έκλειψης της σελήνης, ότι η Γη δεν μπορούσε να είναι ούτε επίπεδη ούτε κυλινδρική, παρά μόνο σφαιρική. Χρειάσθηκαν αιώνες ώστε από μια απλή λογική θεωρητική άποψη, μέσα από την συμβολή τεχνολογικών επιτευγμάτων (τηλεσκόπια κ.α.)   να καταλήξουμε στην απόδειξη ότι πράγματι το Σύμπαν δεν είναι γεωκεντρικό και πως τα ουράνια σώματα οι πλανήτες είναι σφαιρικού σχήματος.

Στον αρχαίο ελληνικό φιλοσοφικό κόσμο ο πολυθεϊσμός αποτελούσε την κυρίαρχη θρησκευτική αντίληψη. Πάραυτα υπέθεταν και αποδέχονταν ότι είναι πιθανή η ύπαρξη και ενός «Αγνώστου Θεού» , τον οποίο και τιμούσαν ισότιμα.  Η αποδοχή λοιπόν του «Άγνωστου Θεού» υποστηρίζει την θεωρία πως υπάρχει και κάτι που μέχρι την συγκεκριμένη στιγμή μας είναι άγνωστο και η διαπίστωση της ύπαρξης του, υπολείπεται της γνώσης που κατέχουμε τη συγκεκριμένη στιγμή.

Δύο από τα πλέον επιδραστικά γεγονότα στις θετικές επιστήμες έχουν επίσης πρώτα θεωρητικά προβλεφθεί και στη συνέχεια μετέπειτα χρονικά, αποδείχθηκε η φυσική τους ύπαρξη.

Η  διατύπωση της ειδικής (1905) και γενικής θεωρίας της σχετικότητας (1915) από τον Arbert Einstein που αποτελεί βασική θεωρία στήριξης πολλών νέων ανακαλύψεων και θεωριών στη φυσική και όχι μόνο, διατυπώθηκε πρώτα ως θεωρητικό ενδεχόμενο ύπαρξης, με την αντίστοιχη αντισυμβατική της επίλυση και κατόπιν αποδείχθηκε φυσικά και πειραματικά.

Το ίδιο και με το αποκαλούμενο σωματίδιο του Θεού (bozonio Higg’s). Ηταν ο βρετανός φυσικός Peter Higgs to 1964  που πρότεινε την ύπαρξη ενός μποζονίου του προσδίδει μάζα σε κάθε ενεργειακό σωματίδιο. Με τον τρόπο αυτό δικαιολογείται η δημιουργία και ύπαρξη μάζας.  Η άποψη αυτή παρέμενε σαν θεωρητικό ενδεχόμενο, μέχρι που το 2013 που σε ένα πείραμα του CERN ανιχνεύθηκε το παραπάνω σωματίδιο που συνεισφέρει στην ερμηνεία δημιουργίας ύλης, ώστε να το αποκαλέσουν σωματίδιο του Θεού. 

Σημαντική είναι η επίδραση φυσικομαθηματικών υπολογισμών και σκέψεων στην ανακάλυψη χημικών και φυσικών στοιχείων. Ας αναλογισθούμε την δημιουργία του περιοδικού πίνακα στοιχείων στη Χημεία. Αρχές του 1800 χημικοί ξεκίνησαν την προσπάθεια να ταξινομηθούν τα γνωστά στοιχεία συγκρίνοντας μακροσκοπικά χαρακτηριστικά τους. Ο πλέον ρηξικέλευθος ήταν ο πίνακας ταξινόμησης του Μεντελέγιεφ,  (1868) που τόνιζε και κατέτασσε τα στοιχεία σύμφωνα με τα περιοδικά χαρακτηριστικά τους.  Ο πρωτοποριακός αυτός πίνακας περιείχε κενά σε ορισμένες θέσεις. Ο Μεντελέγιεφ εξήγησε ότι στα κενά αυτά θα έπρεπε να υπάρχουν κάποια στοιχεία, τα οποία δεν είχαν μέχρι τότε ανακαλυφθεί. Θέση η οποία δεν υιοθετήθηκε άμεσα, αργότερα όμως έως και σήμερα συνεχώς επιβεβαιώνεται με την ανακάλυψη στοιχείων που τοποθετούνται στις κενές θέσεις.

Έτσι έγινε αποδεκτή η παραδοχή πιθανότητας ύπαρξης στοιχείων πριν αυτά φυσικά ανακαλυφθούν. Βέβαια η θεωρητική τους ενδεχόμενη ύπαρξη κατεύθυνε ανάλογα και την εφαρμοσμένη έρευνα αναζήτησης τους ώστε να τα ανακαλύψει. 

Αν τώρα ανατρέξουμε στην φυσική μελέτη του ανθρώπινου παρελθόντος θα δούμε ότι εξετάζοντας διεξοδικά την ιστορική του πορεία , θα διαπιστώσουμε συστηματική επανάληψη γεγονότων. Απομένει η ανάλυση των παραγόντων και καταστάσεων που οδήγησαν στην δημιουργία τους,  πόλεμοι κοινωνικές επαναστάσεις, οικονομική ευρωστία και ένδεια  κλπ.  Ο  εντοπισμός και η αναγωγή των καταστάσεων εκείνων στις εκάστοτε σύγχρονες συνθήκες είναι αυτό που δεν θα προκαλέσει έκπληξη από την εμφάνιση του «Μαύρου Κύκνου».  Δηλαδή των παραμέτρων εκείνων που συνέβησαν ενώ θεωρούντο απίθανες και διαμόρφωσαν τελικά τα γεγονότα.  Αυτή είναι και η μεγαλύτερη συνεισφορά της μελέτης της ιστορία στην εξέλιξη του ανθρώπου και των κοινωνιών.

Και όμως ενώ η λαϊκή σοφία λέει ¨μόνο του σπανού τα γένια δεν φυτρώνουν» η επιστήμη αιώνες μετά τη ρήση αυτή, το αμφισβητεί και αναζητεί τρόπο να το αναιρέσει.