Η καταξίωση της γυναίκας

 

Πρωτοπρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)

Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων

 

8 Μαρτίου. Παγκόσμια ημέρα της γυναίκας. Αγώνες αιώνων και πρόσφατα ετών για την αναγνώριση των δικαιωμάτων των γυναικών στην ψήφο, στην εργασία, στις κοινωνικές σχέσεις, στον στίβο της ζωής, εν γένει αγώνες για το δικαίωμα στην ισότητα. Η γυναίκα, δυστυχώς, αντιμετωπίστηκε ως υποδιαίστερη του άνδρα και αυτό είχε βαθύτατες συνέπειες για την ίδια, την οικογένεια, τη θέση της στην εργασία και στην κοινωνία.

Πριν από τους αγώνες περί ισότητας, περί όλων των δικαιωμάτων για τα οποία πραγματοποιήθηκαν σημαντικοί και καθοριστικοί αγώνες, το πρόσωπο της γυναίκας καταξιώθηκε από τον Τριαδικό Θεό. Αυτό δεν πρέπει να παραβλεφθεί και αποτελεί αλήθεια. Χρειάζεται να το τονίσουμε αυτό επίμονα και να το φωνάξουμε δυνατά. Ο Θεός έπλασε την γυναίκα κατά την δική του εικόνα. Θαυμάσιο, μοναδικό, ανεπανάληπτο. Είμαστε εικόνες του ζωντανού Θεού. Δεν υφίσταται καμία υποβάθμιση ενώπιον του Θεού. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως θεμελιώδη αρχή της χριστιανικής ανθρωπολογίας είναι η ισότητα μεταξύ άνδρα και γυναίκας. Και δεν είναι καν ένα αίτημα. Και δεν αφορά καν μία δικαίωση. Είναι μία οντολογία βαπτισμένη στο πρωτότυπο που είναι ο Θεός. Εξ’ ου και η δημιουργία μας κατά την εικόνα Εκείνου. Καταλυτικά, όσα σημειώνει ο άγιος Γρηγόριος Νύσσης που ασχολήθηκε επιμελώς με το ζήτημα της δημιουργίας του ανθρώπου: ‘’Ἀλλ’ ἵνα μή ἀμαθῶς τίς τῇ τοῦ ἀνθρώπου προσηγορίᾳ ἐπί τοῦ ἀνδρός ἦ μόνου κεχρημένος, προσέθηκεν· «ἄρσεν καί θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς». Καί ἡ γυνή ἔχει τό κατ’ εἰκόνα Θεοῦ γεγεγνῆσθαι ὡς καί ἀνήρ ὁμοίως. ῾Ομότιμοι αἱ φύσεις, ἴσαι αἱ ἀρεταί, ἆθλα ἴσα, ἡ καταδίκη ὁμοία’’.

Η σωτηρία της ανθρωπότητας ήλθε μέσα από μία γυναίκα. Γυναίκα διακόνησε το μέγα μυστήριο της σωτηρίας. Ο ‘’ανένταχτος’’, σε κάθε είδους όρια, Θεός, θα μπορούσε με οποιονδήποτε τρόπο να σώσει την ανθρωπότητα. Εξάλλου, Θεός είναι και τα πάντα δύναται να ποιήσει. Και πώς συντελέστηκε το μυστήριο αυτό, καθότι μυστήριο ήταν και μυστήριο θα παραμένει; Μέσα από την ενανθρώπιση, την οποία διακόνησε με πίστη και ταπείνωση η Θεοτόκος. Δεν υφίσταται υψηλότερη τιμή και καταξίωση. Μάλιστα, χωρίς κανένα φεμινιστικό άγχος για δικαίωση και δικαιώματα.

Κι ερχόμαστε σε ένα κείμενο, το οποίο αν θέλουμε να χαρακτηρίσουμε με όρους κοινωνικούς, άνετα θα το χαρακτηρίζαμε ως κείμενο που αποτελεί πνευματικό μανιφέστο και γροθιά στο στομάχι του κοινωνικού αποκλεισμού των γυναικών. Ας μην πάει, όμως, ο νους μας στα περί ενός κομμουνιστή Χριστού, όπως έχει ακουστεί. Αυτά είναι ανοησίες. Το κείμενο, λοιπόν, προέρχεται από τον απόστολο Παύλο, ο οποίος γράφει στην προς Γαλάτας επιστολή: ‘’Δεν υπάρχει Ιουδαίος ούτε Έλλην, δεν υπάρχει δούλος ούτε ελεύθερος, δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, διότι όλοι εσείς είστε ένας άνθρωπος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ’’ (Γαλ. 3,28). Ο λόγος του Παύλου δεν εξαντλεί το ζήτημα της ισότητας στο επίπεδο μιας θεσμικής ικανοποίησης και φεμινιστικής κατάκτησης, που ενδεχομένως να λειτουργεί και ως απωθημένο για την ισχυροποίηση ενός ταξικού εκτροχιασμού που επιβάλλει την ισότητα ως κατάκτηση και μόνο, αλλά ως μιας οντολογικής εμβάθυνσης στο πρόσωπο της γυναίκας ως εικόνας Θεού.

Η Εκκλησία δεν διεκδικεί μέσα από τον λόγο της κάποια καταξίωση. Αυτή την κατέχει ως αλήθεια στο πρόσωπο του Χριστού. Ούτε πασχίζει να αποκαλύψει την αλήθεια των πραγμάτων, εμφανιζόμενη ως διεκδικητής όλων όσων ο Θεός παραχώρησε με δίκαιο τρόπο στην γυναίκα. Κι αν κατά την Μεγάλη Τεσσαρακοστή του 379 μ.Χ., το κήρυγμα του Γρηγορίου Νύσσης συνιστούσε για την ιστορία της Δύσης, ενδεχομένως, την πρώτη επίθεση κατά της βάναυσης δουλείας ως θεσμού, στην εποχή μας η Εκκλησία καλείται ξανά σε δύο προκλήσεις. Αφενός μεν, μέσα από την αλήθεια της και τα δεδομένα (ιστορικά, τοπικά, κοινωνικά, πολιτισμικά, οικονομικά, θεσμικά) της εποχής να συνθέσει μέσα από τον συγκερασμό των αντικρουόμενων, αφετέρου δε να σαρκώσει ως πράξη τον λόγο της.

Με άλλα λόγια να συνεχίσει να ενδιαφέρεται για την γυναίκα, όπως πραγματικά και με συνέπεια πράττει. Μέσα από ζητήματα όπως η θέση της μέσα στην οικογένεια, η τεκνοποίηση, η διαπαιδαγώγηση των παιδιών, η θέση της μέσα στο εργασιακό περιβάλλον, το trafficking, η οποιαδήποτε μορφή βίας, οι βιασμοί, οι παρενοχλήσεις σε κάθε κοινωνικό πεδίο. Και να εστιάσει ακόμη περισσότερο σε ζητήματα που ζητούν την λύση τους και δεν αρκεί μία θεολογική αναφορά, αλλά μία ενεργή δράση και ποιμαντική ανακούφιση με παρουσία δίπλα στις γυναίκες που βρίσκονται σε κατάσταση ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης, είτε αυτή προέρχεται από βιασμό είτε από συναινετική σεξουαλική σχέση, καθώς και στις γυναίκες που βρίσκονται σε ανέχεια και αντιμετωπίζουν δυσμενείς συνθήκες. Συγκεφαλαιώνοντας, δίπλα σε γυναίκες που χρειάζονται υλική και πνευματική υποστήριξη.

Ας μην ξεγελιόμαστε και ας καταλάβουμε, επιτέλους, πως τα όρια της Εκκλησίας είναι πέρα από τα όρια του κόσμου τούτου αλλά αγγίζουν τον κόσμο τούτο. Η Εκκλησία αποκτά ύπαρξη όταν μέσα από την Θεία Λειτουργία, λειτουργείται το ήθος της, ήθος άσκησης και ήθος ευχαριστίας, στις ζωές των ανθρώπων. Με άλλα λόγια είναι αδιανόητο να υπάρξει Εκκλησία εκτός της κοινωνίας, των προσώπων και των αναγκών τους. Αν κάποτε συντελέστηκαν μεγάλοι αγώνες για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων της ψήφου, τώρα είναι ανάγκη για την πραγμάτωση μεγάλων υπαρξιακών και κατ’ επέκταση κοινωνικών υπερβάσεων. Τα σύγχρονα αναδυόμενα προβλήματα που αγγίζουν το πρόσωπο της γυναίκας, η Εκκλησία έχει τη δυνατότητα να τα μεταμορφώσει και να τα ξεπεράσει. Με προσευχή και με αγώνα. Εξάλλου, η δράση της ξεκίνησε μέσα από τις αγορές και τις πλατείες.