Βλέπεις το δέντρο;

Ο απόστολος Θωμάς βρισκόταν δίπλα στον Χριστό. Είχε προσωπική εμπειρία από την σχέση με τον Κύριο. Δεν του ήταν άγνωστος. Υπήρχε μία σχέση μεταξύ των μαθητών και η σχέση αυτή στηρίχτηκε στο γεγονός της συνάντησης των προσώπων και της αλληλεπίδρασης που δέχτηκαν μεταξύ τους.

Ο Θωμάς, ο οποίος μετά την Ανάσταση ήθελε να δει τις πληγές στο σώμα του Κυρίου για να πιστέψει ότι εμφανίστηκε στους άλλους μαθητές, επομένως ζητούσε αποδείξεις για να πιστέψει, συσχετίζεται με το πρόσωπο του Κυρίου όχι μέσα από την πίστη αλλά μέσα από την εμπειρική φιλοσοφία. Θα μπορούσε, για παράδειγμα, στην θέση του Θωμά να βρεθεί ο Descartes ή ο Spinoza ή ακόμη και ο Berkeley. Μάλιστα, δεν θα είχε να ζηλέψει σε τίποτε τον τελευταίο. Αντιλαμβάνεται και επιβεβαιώνει κάθε αντίληψη διά των αισθήσεων του. Είναι αυτό που έλεγε ο Berkeley: ‘’Esse est percipi’’, δηλαδή ‘’το είναι ταυτίζεται με το αντιλαμβάνεσθαι’’. Δεν υπάρχει αναστημένος Χριστός για τον Θωμά, εάν δεν αποδειχτεί ότι Εκείνος που στέκεται ενώπιον του είναι πραγματικά ο Χριστός. Εάν δεν αγγίξει τις πληγές του σώματος του. Η βεβαίωση του αγκυλωμένη στις ψευδαισθήσεις της αισθησιοκρατίας.

Το 1710 ο Berkeley (εκπρόσωπος του αγγλικού εμπειρισμού και επίσκοπος της Αγγλικανικής Εκκλησίας) στην εργασία του με τίτλο ‘’A Treatise Concerning the Principles of Human Knowledge’’ (Πραγματεία πάνω στις αρχές της ανθρώπινης γνώσης) θέτει για πρώτη φορά το εξής ερώτημα: ‘’Εάν ένα δέντρο πέσει στο δάσος και κανείς δεν είναι κοντά για να το ακούσει, θα κάνει θόρυβο;’’ O Berkeley απαντάει πως όχι μόνο δεν θα ακουστεί ο θόρυβος, αλλά το δέντρο αυτό δεν υπάρχει καν! Αν ο Θωμάς τοποθετούταν στο παραπάνω σκηνικό με το δέντρο, προκειμένου να πειστεί για τον θόρυβο που θα έκανε το πέσιμο του δέντρου, έπρεπε οπωσδήποτε ο ίδιος να βρίσκεται σε απόσταση που θα του επέτρεπε να έχει την εμπειρία της ύπαρξης του δέντρου, που θα προέκυπτε από τις αισθήσεις του, αλλά και την εμπειρία του θορύβου από το πέσιμο του, πάλι διά των αισθήσεων.

Η ορθόδοξη θεολογία έχει βαθύ πλούτο διότι δεν αποτελεί ανθρώπινη επινόηση αλλά έργο φώτισης από το Άγιο Πνεύμα. Δηλαδή, οι Πατέρες, όσο στοχαστικό λόγο κι αν είχαν κάποιες φορές, όσο ποιητικοί κι αν γίνονταν, όσο φιλοσοφικό ύφος κι αν αποτύπωναν στα έργα τους, είχαν πάνω από όλα την θεία φώτιση. Έτσι, λοιπόν, οφείλουμε ταπεινά να προσεγγίσουμε το γεγονός της πίστης, δηλαδή της εμπιστοσύνης. Οι λογικές αποδείξεις, η ασφάλεια των αισθήσεων, δεν λειτουργούν πάντοτε ως εγγυήσεις. Δεν προσεγγίζοντα όλα τα πράγματα με την λογική. Ο νους, είναι πράγματι δώρο του Θεού και χρειάζεται να καλλιεργηθεί με σωστό τρόπο. Όχι όμως να ιδωθεί ως το απόλυτο ερμηνευτικό σημείο όλων εκείνων των θαυμασίων που συνθέτουν την πίστη μας. Υπάρχουν γεγονότα μέσα στην ιστορία της Θείας Οικονομίας που δεν ερμηνεύονται με το νου. Η Θεία Ενανθρώπιση, η Ανάσταση δεν εμπίπτουν στα όρια της κτιστής αντίληψης, επομένως και περατότητας, δεν βεβαιώνονται με υποθέσεις και στοχασμούς, δεν αποδεικνύονται με τις ανθρώπινες αισθήσεις και επειδή δεν επαληθεύονται με τον τρόπο αυτό, δεν σημαίνει πως αποτελούν μία ουτοπία. Από την άλλη, όποιος δεν μπορεί να ερμηνεύσει με τις αισθήσεις τα παραπάνω θεία γεγονότα, αρνείται να πιστέψει, δεν πιστεύει πραγματικά σε αυτά και τότε, πράγματι, η πίστη λειτουργεί, επομένως και βεβαιώνεται, ως αντανάκλαση των οποιονδήποτε σκιών γεννιούνται μέσα στο σπήλαιο της ιδεοληψίας και όχι της αυθεντικής μετοχής στις ενέργειες του Θεού.

Οι χριστιανοί προσεγγίζουμε τον Θεό μέσα στην Εκκλησία χωρίς αποδείξεις. Αν αρκεστούμε στις αποδείξεις, τότε εύκολα κατανοούμε και ερμηνεύουμε το σύμπαν και τον τρόπο δημιουργίας, για παράδειγμα. Αυτά όμως δεν είναι μαθηματικά. Στον Θεό φτάνουμε μέσα από όσα βιώνουμε στα μυστήρια της Εκκλησίας, πάντοτε μέσα στην εκκλησιαστική κοινότητα, λειτουργώντας ως κοινότητα. Είναι, με άλλα λόγια, θέμα κοινωνίας, μετοχής, σχέσης, προσώπων, εμπειρίας. Αυτά βεβαιώνουν το μυστήριο. Σωστά και πάλι επισημαίνει ο Χρήστος Γιανναράς: ‘’Φτάνουμε στον Θεό μέσα από ένα τρόπο ζωής, όχι μέσα από ένα τρόπο σκέψης… Δεν χρειάζεται λογικές αποδείξεις ή θεωρητικές κατοχυρώσεις αυτός ο δεσμός, παρά μόνο αν διαταραχθεί η ίδια η σχέση. Μόνο τότε την πραγματικότητα της ζωής προσπαθούν να υποκαταστήσουν τα επιχειρήματα της σκέψης’’.

Χριστός Ανέστη.

 

Πρωτοπρεσβύτερος Ηρακλής Φίλιος (θεολόγος, βαλκανιολόγος)

Εφημέριος Διάβας Ι.Μ. Σταγών & Μετεώρων