«Μπλόκο» της Περιφέρειας Θεσσαλίας σε φαραωνικό αιολικό στον Ασπροπόταμο

 

Η αρμόδια επιτροπή της Περιφέρειας (Περιφερειακή Επιτροπή Περιβάλλοντος, Αγροτικού Τομέα και Αναπτυξιακού Προγραμματισμού) γνωμοδότησε ομόφωνα αρνητικά επί της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για την εγκατάσταση Αιολικού Σταθμού Παραγωγής Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΣΠΗΕ) ισχύος 50 MW στη θέση «Τσονάρικο – Μουτσόρια», στις Δημοτικές Ενότητες Ασπροποτάμου και Αιθήκων των Δήμων Μετεώρων και Πύλης, στη νότια Πίνδο. Η περιοχή, που εντάσσεται σε ζώνες NATURA 2000, αποτελεί κρίσιμο οικοσύστημα υψηλής οικολογικής αξίας και προστατευόμενων ειδών, ενώ φιλοξενεί και το Γεωπάρκο Μετεώρων-Πύλης, ενταγμένο στο δίκτυο Παγκόσμιων Γεωπάρκων της UNESCO, με το ηχηρό «όχι» της Περιφέρειας Θεσσαλίας να αναδεικνύει και ευρύτερα ζητήματα που σχετίζονται με τον τρόπο ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Η αρνητική απόφαση συνοδεύεται από εκτενές σκεπτικό, το οποίο αποδομεί σε βάθος τη ΜΠΕ, επισημαίνοντας σοβαρές ελλείψεις, αοριστίες και υποεκτίμηση κρίσιμων περιβαλλοντικών παραμέτρων. Παράλληλα, αναδεικνύει την πραγματική κλίμακα των παρεμβάσεων, που -όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται- παραπέμπει περισσότερο σε έργο βαριάς τεχνικής ή και εξορυκτικής δραστηριότητας, παρά σε «ήπια» ενεργειακή εγκατάσταση.

ΕΡΓΟ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ

Στον πυρήνα της αρνητικής γνωμοδότησης βρίσκεται το μέγεθος του έργου και η ένταση των παρεμβάσεων που απαιτούνται για την υλοποίησή του. Η εγκατάσταση 10-12 ανεμογεννητριών μεγάλης ισχύος, με συνολικό ύψος που αγγίζει ή και υπερβαίνει τα 180 έως 200 μέτρα (πύργος και πτερύγιο), μετατρέπει τις κορυφογραμμές της περιοχής σε ζώνη έντονης βιομηχανικής παρουσίας. Οι ανεμογεννήτριες αυτές δεν αποτελούν απλώς σημειακές παρεμβάσεις, συνοδεύονται από εκτεταμένες πλατείες εγκατάστασης, βαριά θεμελίωση με μεγάλους όγκους σκυροδέματος και -κυρίως- από ένα πυκνό δίκτυο δρόμων, απαραίτητο για τη μεταφορά των εξαρτημάτων τους, τα οποία έχουν ιδιαίτερα μεγάλο μήκος και βάρος.
Σύμφωνα με τη ΜΠΕ, οι συνολικές εκσκαφές ανέρχονται σε περίπου 300.000 κυβικά μέτρα, ενώ η περίσσεια υλικών που θα πρέπει να διαχειριστεί φτάνει τα 163.000 κυβικά. Πρόκειται για όγκους που, όπως επισημαίνεται, αντιστοιχούν σε περίπου 20.000 φορτηγά, αποτυπώνοντας με σαφήνεια το μέγεθος της επέμβασης. Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η κριτική της Περιφέρειας στο σκέλος της οδοποιίας, το οποίο χαρακτηρίζεται ως ο βασικός παράγοντας περιβαλλοντικής επιβάρυνσης. Οι δρόμοι που προβλέπονται δεν αποτελούν απλές παρεμβάσεις σε υφιστάμενο δίκτυο, αλλά ουσιαστικά νέα χάραξη και εκτεταμένη ανακατασκευή.
Οι υφιστάμενοι δασικοί δρόμοι κρίνονται ακατάλληλοι για τη διέλευση βαρέων οχημάτων και, όπως σημειώνεται, στην πράξη «ξαναφτιάχνονται από την αρχή», με σημαντικές διαπλατύνσεις, εκσκαφές και επιχώσεις. Οι παρεμβάσεις αυτές δημιουργούν πρανή μεγάλου ύψους και έντονης κλίσης, σε ένα ήδη ευαίσθητο γεωλογικό υπόβαθρο. Στην απόφαση γίνεται ρητή αναφορά ότι η εικόνα των επεμβάσεων -ιδίως λόγω της κλίμακας των εκσκαφών και της διαμόρφωσης των πρανών- «παραπέμπει σε έργα λατομικής δραστηριότητας», με μόνιμη αλλοίωση του τοπίου και της μορφολογίας των κορυφογραμμών.
Σε υψόμετρα που φτάνουν έως και τα 2.000 μέτρα, οι παρεμβάσεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς επηρεάζουν αλπικά και υποαλπικά οικοσυστήματα, όπου η φυσική αποκατάσταση είναι εξαιρετικά αργή ή και πρακτικά αδύνατη.

«ΕΛΛΕΙΨΕΙΣ ΚΑΙ ΑΟΡΙΣΤΙΕΣ ΣΤΗ ΜΠΕ»

Η Περιφέρεια ασκεί εκτενή κριτική στη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, επισημαίνοντας ότι σε πολλές περιπτώσεις οι εκτιμήσεις είναι γενικές, χωρίς σαφή μεθοδολογία ή τεκμηρίωση. Οι επιπτώσεις χαρακτηρίζονται επανειλημμένα ως «μέτριες» ή «αντιμετωπίσιμες», χωρίς να συνοδεύονται από συγκεκριμένα μέτρα, χρονοδιαγράμματα ή ποσοτικά δεδομένα που να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των προτεινόμενων παρεμβάσεων. Ιδιαίτερα προβληματική κρίνεται η προσέγγιση στο ζήτημα της αποκατάστασης του τοπίου. Οι αναφορές περιορίζονται σε φυτοτεχνικές λύσεις και επικάλυψη με φυτική γη, οι οποίες -όπως επισημαίνεται- δεν μπορούν να αποκαταστήσουν την αλλοίωση που προκαλείται από εκσκαφές τέτοιου μεγέθους, ιδίως σε αλπικές ζώνες.
Παράλληλα, εντοπίζεται ασάφεια ως προς τη διαχείριση των τεράστιων ποσοτήτων εκσκαφών και αποβλήτων, με τη ΜΠΕ να μην προσδιορίζει επαρκώς τον τελικό προορισμό τους.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΕ ΧΛΩΡΙΔΑ ΚΑΙ ΠΑΝΙΔΑ

Η περιοχή εγκατάστασης χαρακτηρίζεται από πλούσια και σε μεγάλο βαθμό ανέγγιχτη βιοποικιλότητα, γεγονός που καθιστά τις επιπτώσεις ακόμη πιο κρίσιμες. Η διάνοιξη δρόμων και η εγκατάσταση ανεμογεννητριών οδηγούν σε κατακερματισμό οικοτόπων, απώλεια ενδιαιτημάτων και δημιουργία φραγμών μετακίνησης για την άγρια πανίδα. Η όχληση κατά την κατασκευή αλλά και κατά τη λειτουργία του έργου θεωρείται συνεχής και σημαντική. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα μεγάλα αρπακτικά πτηνά, όπως το όρνιο, για τα οποία η πρόσκρουση σε ανεμογεννήτριες αποτελεί απειλή υψηλής σημασίας. Η περιοχή, αν και εκτός ΖΕΠ, περιλαμβάνεται σε κρίσιμα ενδιαιτήματα του είδους, σύμφωνα με επιστημονικά δεδομένα, τα οποία –όπως επισημαίνεται– δεν έχουν ληφθεί επαρκώς υπόψη. Ταυτόχρονα, καταγράφεται απουσία ουσιαστικών στοιχείων για άλλα σημαντικά είδη, όπως η καφέ αρκούδα και το αγριόγιδο, παρά την τεκμηριωμένη παρουσία τους στην ευρύτερη περιοχή. Η έλλειψη αυτή οδηγεί, σύμφωνα με την Περιφέρεια, σε ελλιπή εκτίμηση των επιπτώσεων.

ΣΤΗΝ «ΚΑΡΔΙΑ» ΤΟΥ ΓΕΩΠΑΡΚΟΥ
ΜΕΤΕΩΡΩΝ – ΠΥΛΗΣ

Η χωροθέτηση του έργου εντός του Γεωπάρκου Μετεώρων – Πύλης, το οποίο ανήκει στο Παγκόσμιο Δίκτυο Γεωπάρκων της UNESCO, προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στην υπόθεση. Πρόκειται για περιοχή υψηλής γεωλογικής, οικολογικής και αισθητικής αξίας, με διεθνή αναγνώριση. Η εγκατάσταση ενός έργου τέτοιας κλίμακας εκτιμάται ότι θα αλλοιώσει ανεπανόρθωτα τον χαρακτήρα της περιοχής, χωρίς η συγκεκριμένη διάσταση να έχει αξιολογηθεί στη ΜΠΕ. Η απουσία αναφοράς στο γεωπάρκο και στις πιθανές επιπτώσεις του έργου στη διεθνή του αξία χαρακτηρίζεται ως σοβαρή παράλειψη.
Σημαντικά ερωτήματα τίθενται και για τον συνολικό σχεδιασμό του έργου, ιδίως ως προς τη σύνδεσή του με το δίκτυο μεταφοράς ενέργειας. Η ΜΠΕ περιορίζεται σε μια γενική αναφορά για γραμμή υψηλής τάσης μήκους περίπου 34,5 χιλιομέτρων, χωρίς περαιτέρω τεχνική τεκμηρίωση.
Παράλληλα, η μεταφορά των εξαρτημάτων απαιτεί τη χρήση βαρέων οχημάτων σε ένα ορεινό επαρχιακό δίκτυο με δυσμενή γεωμετρικά χαρακτηριστικά, γεγονός που συνεπάγεται νέες παρεμβάσεις και πιθανές φθορές στις υποδομές.
Η επιβάρυνση αυτή εκτιμάται ότι θα μετακυλιστεί μακροπρόθεσμα στις τοπικές αρχές και στους πολίτες.

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΚΟΚΑΙΡΙΑΣ DANIEL

Η πρόσφατη κακοκαιρία Daniel αναδεικνύεται ως κρίσιμο παράδειγμα της ευαλωτότητας της περιοχής. Οι εκτεταμένες ζημιές που προκλήθηκαν στον ορεινό όγκο της Θεσσαλίας καταδεικνύουν -σύμφωνα με την εισήγηση- τους κινδύνους από παρεμβάσεις που μεταβάλλουν τα χαρακτηριστικά της απορροής και του εδάφους.
Οι εκτεταμένες εκσκαφές και η αποψίλωση της βλάστησης ενδέχεται να επιτείνουν πλημμυρικά και κατολισθητικά φαινόμενα, σε μια περιοχή που ήδη εμφανίζει υψηλή ευαισθησία.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στις σωρευτικές επιπτώσεις από την εγκατάσταση και άλλων έργων ΑΠΕ στην ίδια περιοχή. Σε ακτίνα περίπου 10 χιλιομέτρων έχουν ήδη αδειοδοτηθεί έργα συνολικής ισχύος άνω των 100 MW, ενώ με το υπό εξέταση έργο ο αριθμός των ανεμογεννητριών ενδέχεται να φτάσει τις 40.
Η συνολική εικόνα παραπέμπει, σύμφωνα με την Περιφέρεια, σε μετατροπή μιας εκτεταμένης ορεινής ζώνης σε βιομηχανική περιοχή παραγωγής ενέργειας, με συνοδά έργα εκατοντάδων χιλιομέτρων και τεράστιες εκσκαφές. Παρά τα παραπάνω, η ΜΠΕ δεν αναγνωρίζει ουσιαστικές συνεργιστικές επιπτώσεις, κάτι που θεωρείται σοβαρή παράλειψη.
Σε μια περίοδο όπου η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί κεντρική προτεραιότητα, η απόφαση στέλνει το μήνυμα ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να γίνεται εις βάρος περιοχών υψηλής οικολογικής και γεωλογικής αξίας, ούτε χωρίς πλήρη κατανόηση των επιπτώσεων. Το επόμενο διάστημα αναμένεται να δείξει αν ο σχεδιασμός θα επανεξεταστεί ή αν η υπόθεση θα οδηγηθεί σε νέα φάση αντιπαράθεσης, σε ένα πεδίο όπου η ανάγκη για ενέργεια συναντά τα όρια του φυσικού περιβάλλοντος.

Θανάσης Αραμπατζής

ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ