ΠΑΡΑΒΙΑΣΗ ΙΕΡΩΝ ΧΩΡΩΝ (ΝΑΩΝ) ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ – ΤΙΜΩΡΙΑ

 (Χαρακτηριστικά παραδείγματα)

 

Του Κων/νου Β. Παυλάκου,
π. Σχολικού Συμβούλου Φιλολόγων

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Α΄

 Στη μάχη των Πλαταιών το 479 π.Χ. οι ενωμένες ελληνικές δυνάμεις (Σπάρτη, Αθήνα, Πλαταιές, Μέγαρα, Αίγινα, Κόρινθος) συνολικά 30.000 άνδρες υπό την αρχηγία του βασιλιά της Σπάρτης Παυσανία αντιμετώπισαν τις περσικές δυνάμεις υπό τον στρατηγό Μαρδόνιο (50.000 άνδρες).

Οι ελληνικές λόγχες θριάμβευσαν και κατετρόπωσαν τα περσικά τόξα. Ο Μαρδόνιος, μαζί με πολλούς άλλους Πέρσες, βρήκε τον θάνατο. Ο Παυσανίας θεωρήθηκε ο αποκλειστικός συντελεστής της νίκης και πήρε όλη τη δόξα γι’ αυτήν. Ο Παυσανίας είχε και άλλες επιτυχίες στην Κύπρο και στο Βυζάντιο. Υπήρχε όμως ένας λανθάνων ανταγωνισμός μέσα στη Σπάρτη μεταξύ Παυσανία και Εφόρων. Ο Παυσανίας κατηγορήθηκε για τις τυραννικές του τάσεις και για ύποπτη φιλοπερσική πολιτική. Βρήκε άδοξο θάνατο στον ναό της Χαλκοοίκου Αθηνάς, πολιούχου της Σπάρτης, στον οποίο κατέφυγε ως ικέτης και στον οποίον  απαγορεύονταν οι εκτελέσεις. Τότε απεφάσισαν να κλείσουν όλες τις εισόδους με τούβλα και να ρίξουν τη σκεπή ώστε να πεθάνει από πείνα και κρύο, η δε μητέρα του Θεανώ έβαλε τον πρώτο λίθο. Το σώμα του παραδόθηκε στη βασιλική οικογένεια για ταφή αλλά η Πυθία είπε στους Σπαρτιάτες ότι η θεά Aθηνά ήταν εξοργισμένη μαζί τους επειδή παραβίασαν το ιερό της. Οι Έφοροι ανήγειραν τότε δύο αγάλματα του Παυσανία μέσα στο ναό για να την εξευμενίσουν. Αυτά συνέβησαν το 467 π.Χ.

 

        Παυσανίας Βασιλιάς της Σπάρτης

 

 

 

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Β΄

 

Ηρόστρατος

 

Ο Ηρόστρατος ο Εφέσιος έμεινε στην ιστορία, γιατί πυρπόλησε τον περίφημο ναό της Αρτέμιδος στην Έφεσο την 21η Ιουλ. του 356 π.Χ. την νύκτα ακριβώς που γεννιόταν ο Μ. Αλέξανδρος. Ο εν λόγω ναός της Αρτέμιδος ήταν ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου. Οι Εφέσιοι λοιπόν τον συνέλαβαν και μετά από βασανισμό στον τροχό αυτός παραδέχτηκε την ενοχή του καθώς και τον λόγο για τον οποίο το έκανε, δηλαδή, για να διαδοθεί το όνομά του σε όλο τον κόσμο. Στη συνέχεια τον θανάτωσαν και απαγόρευσαν τη μνεία του τιμωρώντας ακόμη και με θάνατο όποιον ανέφερε το όνομά του (damnatio memoriae = καταδίκη της μνήμης, μνείας).

Σήμερα στη Γερμανία η λ. Herostrat  δηλώνει τον εγκληματία που «διψά για δόξα» ενώ ο όρος Herostratic fame, στην Aγγλική γλώσσα, δηλώνει τη «δόξα με κάθε μέσο».

Ο όρος «ηροστρατισμός» σημαίνει την ενέργεια ενός ανθρώπου που επιζητεί τη δόξα ακόμη και μέσω μιας καταστροφικής πράξεως. Έτσι ο Ηρόστρατος κατέληξε να σημαίνει τον ασυνείδητον καταστροφέα.
            Ο πυρποληθείς ναός της Αρτέμιδος ανοικοδομήθηκε αργότερα ακόμα μεγαλύτερος και πιο εντυπωσιακός για να καταστραφεί και πάλι από επιδρομή των Γότθων το 262 μ.Χ. Τελική καταστροφή έγινε το 401 μ.Χ.  με την άνοδο του χριστιανισμού. Σήμερα σώζονται ελάχιστα ερείπια που τίποτε δεν θυμίζει το κάλλος του αρχικού ναού.

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ Γ΄

Ο βασιλεύς του Βυζαντίου Λέων ο Ε΄ ο Αρμένιος επήγε στην λειτουργία των Χριστουγέννων (24 Δεκεμβρ. του 820) στην Εκκλησία των Ανακτόρων. Εστάθη εις τον χώρον των ψαλμωδών και συμμετείχε ψάλλοντας, διότι είχε μελωδική φωνή. Τότε του επετέθησαν οι συνωμότες ( φανατικοί εικονολάτρες). Ο βασιλεύς κατέφυγε στο ιερό και οι δολοφόνοι μεταμφιεσμένοι σε κληρικούς τον απεκεφάλισαν δίπλα στην Αγία Τράπεζα.  [Μενέλαου Παγουλάτου: ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ, Αθήναι 2004, σελ. 362. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1)     Ιωάννου Παπασταύρου, καθηγητού της Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, Εν Αθήναις 1972

2)     Χέρμαν Μπένγκσον, καθηγητής της Αρχαίας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου, Ελληνική Μετάφραση, Εκδοτικός Οίκος «ΜΕΛΙΣΣΑ», Αθήνα 1991

3)     Ηλεκτρονική Εγκυκλοπαίδεια Βικιπαίδεια

4)     Εγκυκλ. ΠΑΠΥΡΟΣ LAROUSSE BRITANNICA, 2007, τόμ.22

5)     Νέα Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, Εκδοτικός Οίκος Χάρη Πάτση, τόμος 13^ος

6)     Μενέλαου Παγουλάτου: ΒΥΖΑΝΤΙΟΝ, Αθήναι, 2004.

7)     Διονύσης Σταθακόπουλος: Μικρή Ιστορία της ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ, Εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ, γ΄ έκδοση, 2020

8)     Νικολάου Τζουγανάτου: ΕΠΙΤΟΜΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ, Έκδοσις Τρίτη, τόμος Α΄, Εν Αθήναις, χ.χ. Βιβλιοπωλείον της «ΕΣΤΙΑΣ»